Tản mạn mùa thu, Nghề IT Business Analyst, tôi đã tự học và học từ những sai lầm.

Buổi sáng mùa thu Hà Nội, khi khí tiết trời hơi se lạnh, luôn tạo cho ta một cảm giác thật đặc biệt, làm cho ta có thể ngồi và hồi tưởng lại những gì đã và đang xảy ra tới chúng ta. Một ly trà nóng với vài điếu thuốc, tôi hồi tưởng lại cái nghề mà làm bấy lâu nay. Thấy dân tình gọi là IT Business Analyst (Thường gọi là nghề BA – giống như có nghề CEO, có nghề PR gì đó ….)
IT Business Analyst (chuyên viên phân tích phần mềm, phân tích kinh doanh, phân tích yêu cầu người dùng, phân tích, tóm lại tùy vào tình huống để gọi nghề này cho đúng nghĩa.)
Sau khi rời khỏi ghế nhà trường, tôi đã kịp xác định cho mình phải làm nghề đã học, đó là một lập trình viên (Programmer), một nhà phát triển phần mềm (Software Deverloper). Tôi cũng đã trải qua nhiều công ty khác nhau như Công ty phần mềm kế toán, Công ty giải pháp thanh toán điện tử liên ngân hàng…..). Trong khi làm việc, có nghe loáng thoáng về nghề đó, một cái nghề khá trẻ so với nhiều nghề khác ngành IT tại Việt Nam. Vì vậy chắc chắn rồi, cái nghề này thời điểm đó chưa ai được dạy trong nhà trường cả, mà chỉ tự học lẫn nhau, học qua công việc, học qua khách hàng và học qua những lần sai lầm.
Nói về nghề BA trong outsourcing IT, được ra đời sau này chủ yếu là để khắc phục lỗi trong quản lý phần mềm, để kết nối, lấp đầy những chỗ thiếu sót, đưa process vào một quy trình logic và chặt chẽ hơn, vì vậy trong yêu cầu nghề nghiệp (Job requirements) của một IT BA luôn có câu “Bridging the gaps” (kết nối các lỗ hổng, các chỗ thiếu sót..)
“Gap” ( a break or hole in an object or between two objects – định nghĩa từ google), dịch ra có thể là chỗ gián đoạn, thiếu sót, lỗ hổng… gap có nhiều nghĩa có thể áp dụng liên quan cả về không gian lẫn thời gian. Thông thường thì hay ám chỉ về những khó khăn thường gặp khi mà không thể kết nối lại các vấn đề với nhau thành con đường xuyên suốt để đi đến giải pháp tối ưu.

Các nhiệm vụ chính của một IT Business Analyst
Các nhiệm vụ chính của một IT Business Analyst

Vậy tính ra nghề BA mang ý nghĩa thật đẹp đẽ, nghề được sinh ra để tìm và kết nối những điểm thiếu sót và khiến cho mọi thứ trôi chảy hơn. Yêu cầu thông thường của BA outsourcing là “Bridging…” – Làm cầu nối giữa khách hàng và nhóm phát triển (development team) hay cụ thể hơn là dịch yêu cầu khách hàng thành ngôn ngữ phần mềm ..
Vậy, cái nghề được sinh ra dùng để “sửa lỗi”. Nghề đó có được quyền phạm sai lầm?
Các tài liệu để nghiên cứu nghề BA, thì nó chủ yếu dạy về chiến lược và phân tích phần mềm,giải quyết vấn đề liên quan đến yêu cầu trong nhiều ngữ cảnh khác nhau, và luôn luôn nhấn mạnh rằng mọi thứ nên được rõ ràng và minh bạch vào thời điểm đầu, nào là phải think-out-of-the-box, phân tích và thấy được những vấn đề tiềm ẩn, tóm lại là cần phải làm đúng hết ngay ở giai đoạn khởi tạo. Và ĐÚNG là một điều rất rất cần thiết với một BA.
Không giống như một số nghề khác, nghề BA nếu làm đúng thì không sao, cũng chẳng được vinh quang gì (Vì nhiệm vụ và tính chất của một BA phải là như vậy rồi, có gì là đặc biệt đâu). Nhưng khi mà làm sai, ví dụ như phân tích bị thiếu một vài điểm quan trọng thì rắc rối khá lớn. Vì sai lầm của một BA có thể ảnh hưởng đến công việc của cả một nhóm, trễ deadline, mất danh tiếng với khách hàng,.. Một lỗi mà BA sai thì BA chắc chắn là bị “thập diện mai phục” từ khách hàng, từ cấp trên, từ nhóm làm việc.
Còn nhớ, năm 2011 Bizsoft Việt Nam (Bây giờ là Bizsoft Global) làm một dự án về hệ thống quản lý siêu thị tại Siêu Thị Hoa Ba tỉnh Điện Biên (Sau này là phần mềm quản lý bán hàng Bizsoft). Sau khi làm với khách, ngủ với khách ăn với khách hàng tháng trời và đến ngày triển khai hệ thống, lòng đầy phấn khích trong sự mệt nhoài của một quá trình chinh chiến. Hệ thống phần mềm đi vào sử dụng và toàn bộ cán bộ và nhân viên của Siêu thị đều vui mừng vì được sử dụng một hệ thống mới mẻ, thanh toán nhanh, tiện lợi, quản lý dễ dàng và có thể đáp ứng cho hàng trăm nhân viên thu ngân, có thể sử dụng cho rất nhiều chuỗi chi nhánh khác nhau. Lòng hân hoan tràn ngập về một sản phẩm đã được ra đời không lâu thì bị dập tắt, Hệ thống bán hàng mới được vài chục phút thì phát hiện ra nó lưu không hết hóa đơn, điều đó có nghĩa là phía khách hàng sẽ bị mất tiền nếu đội ngũ nhân viên phát hiện ra điều này (Thời điểm đó, hệ thống tạm thời không cho nhân viên nhìn được số tiền của mình bán trong ngày để nộp lại tiền cho quản lý, mà chỉ cứ cầm toàn bộ số tiền để trong két sắt đưa cho quản lý kiểm trên hệ thống quản trị và chỉ mình quản lý đối chiếu. Nên rất may mà không có thu ngân nào phát hiện và cầm số tiền thừa do hóa đơn không lưu). Đó sẽ là một sai lầm rất lớn nếu để tình trạng dài và không kịp sửa chữa.
Tôi chỉ là một con người, thỉnh thoảng vẫn có lỗi (“I am only human, sometime I make mistake”). Thần thánh đôi khi còn phạm sai lầm huống chi là con người, vấn đề là sửa sai như thế nào mới là quan trọng. Khi nhận thấy sai lầm thì sửa liền, nhanh chóng kịp thời, cập nhật tình hình ngay lập tức cho cả team và chấp nhận là mình đã sai và cần phải khắc phục kịp thời. Chứ mà ém ém giấu dốt thì chết cả trùm
Đây là một nghề đúng nghĩa là “làm dâu trăm họ”, thông thường phải đóng luôn cả vai trò “customer service”với khách hàng, và bảo vệ team. Dùng nhiều ngôn ngữ để nói chuyện với nhiều thể loại khách hàng, nhiều kiểu làm việc của developers, của PM… bởi vậy đặc điểm chung của BA thường là duyên dáng, dễ thương, thân thiện, đáng mến, nói nhiều, nói dai, nói dài nhưng không dở . BA buộc phải là người sử dụng ngôn ngữ tốt, cả nói lẫn viết, vì đó là cái nghề chuyên dịch ngôn ngữ “ từ Anh sang Anh, từ Anh sang Việt, từ văn viết sang văn nói, từ văn nói sang văn viết, từ business qua technical etc.”
Sau nhiều năm ăn ngủ với nghề, mình thấy rằng cái nghề BA giúp “rèn luyện tính cách, phát triển bản thân” rất tốt, vì đây là nghề mà chúng ta biết thấm thía thế nào là “sai lầm” và buộc phải học tập kinh nghiệm (lesson learnt ) thương đau cho những lần sau.. Cuộc sống thường ngày cũng vậy, khi sống với sai lầm thì mới có thể phát triển được
Và khi làm việc với nhiều dự án khác nhau, học tập được nhiều kiến thức ở mỗi ngành nghề khác nhau, BA cũng có nhiều câu chuyện hay ho để kể về những trải nghiệm đã qua, những câu chuyện được kể bằng ngôn ngữ bình dị lễ phép như những em thu ngân siêu thị, những em tư vấn bán hàng, và cũng chém gió đầy logic như mấy anh bán hàng đa cấp, hoặc đầy mạnh mẽ và quyết đoán như các chủ doanh nghiệp, chứ không phải bằng thuần kiểu ngôn ngữ kỹ thuật, rất máy móc và khó nuốt trôi.
Khà, một ngụm nước trà và một hơi thuốc thật ngon cho buổi sáng mùa thu.
Cũng đáng tự hào và hãnh diện khi là một BA đấy !!

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *